محمد بن على ظهيرى سمرقندى
مقدمهء مصحح 26
سندباد نامه ( فارسى )
ديگر عوفى مىگويد دقايقى را در بخارا ديده و در مجلس تذكيرش حاضر شده است ، بديهى است كه در نسبت تحرير سندبادنامه به دقايقى سهو كرده است . « 1 » پس از عوفى ، كاتب چلبى در كشف الظنون از سندبادنامهء شمس الدين محمد فرزند على فرزند محمد الكازهء دقايقى مرورودى ياد كرده است كه آغاز آن نزديك به تحرير ظهيرى است « 2 » و شايد اشتباه عوفى در لباب الالباب باعث اشتباه او شده است . مطلب ديگرى كه در اينجا گفتنى است ، اين است كه اگر به نام دقايقى دقت كنيم ، مىبينيم كه شباهت زيادى به نام ظهيرى سمرقندى دارد ( محمد بن على بن محمد ) و به احتمال قوى الكازهء همان الكاتب است و اينكه آغاز نسخه نيز همانند آغاز نسخهء ظهيرى است ، اشتباه صاحب كشف الظنون را شدّت مىبخشد . البته لازم به توضيح است كه دقايقى مروزى در بختيارنامهء خود كه بسيار شبيه به سندبادنامه است « 3 » ، خلاصهاى از داستان سندباد و شش حكايت آن را آورده است . « 4 » همچنين بسيارى از اشعار فارسى و عربى سندبادنامه و بختيارنامه مشترك هستند و شايد همين امر باعث اشتباه مذكور در فوق گرديده است . و - سندبادنامهء منظوم عضد : دستخط منظومى از سندبادنامه به شمارهء « 5 » 1236 در كتابخانهء اينديا آفيس « 6 » لندن وجود دارد كه در سال 776 ه . به نظم كشيده شده و به شاه محمد بهمنى پيشكش
--> ( 1 ) . مقدمهء سندبادنامه ، على قويم ، ص 9 . ( 2 ) . فهرست نسخههاى خطى فارسى ، احمد منزوى ، ج 5 ، صص 3723 - 3722 . ( 3 ) . همانطور كه كومپارتى و باست بازنمودهاند ، مطاوى كتاب ده وزير چنان شباهت با هفت وزير ( سندبادنامه ) دارد كه نمىتواند متون آن دو را از يكديگر مستقل دانست . ديگر آنكه تقريبا مسلّم است كه هفت وزير در متنهاى سريانى ، اسپانيايى قديم و در مجموع در قالب عربى هم به صورتى كه در هزار و يك شب منعكس گرديده ، صورت اصل داستان است و ده وزير تقليدى از آن به شمار مىرود ( دربارهء متن ده وزير و به خصوص دربارهء متن قديم و مصحح آن ، نلدكه ، مقدمهء بختيارنامه ، تصحيح محمد روشن ، ص 23 ) ( 4 ) . بنگريد به بختيارنامه ، تصحيح محمد روشن ، باب هشتم . ( 5 ) . در تاريخ ادبيات اته ، ص 104 ، شمارهء آن 3124 ذكر شده است . ( 6 ) India Office .